مسلمانان در ايجاد دانشگاه ها و مؤسسات وابسته به آنها پيشرو بوده اند . تأسيس مدارس در گوشه و کنار ممالک اسلامی مورد توجه خلفا ، حکام ، و دولت های دانش دوست بوده است . در تمدن اسلامی ، برای مدارس و دانشگاه ها کتابخانه هايي نيز ايجاد می شد . "کمتر مدرسه ای در عراق ، خراسان ، سوريه ، و مصر پيدا می شد که کتابخانه نداشته باشد" . حکم دوم ، خليفه اموی اندلس ( حکومت ٣٥٠-٣٦٦ ) دانشگاه بزرگی در قرطبه تأسيس و آن را با بزرگترين کتابخانه آن عصر مجهز کرد و دانشجويان مسيحی و مسلمانان ، نه تنها از اسپانيا و اروپا ، که از آفريقا و آسيا نيز به سوی اين دانشگاه سرازير می شدند . مجموعه اين کتابخانه را بين ٤٠٠٫٠٠٠ تا ٦٠٠٫٠٠٠ جلد تخمين زده اند . معروفترين مدارس در تمدن اسلامی در دوره سلجوقيان توسط خواجه نظام الملک طوسی وزير دانشمند سلاطين سلجوقی (٤٥١-٤٨٥ ) تأسيس شد . يکی از بزرگترين و مشهورترين آنها ، موسوم به نظاميه بغداد ، در اوايل نيمه دوم قرن پنجم ق . تأسيس شد . همزمان با تأسيس نظاميه ، کتابخانه مجهزی متناسب با تشکيلات وسيع مدرسه در آنجا ايجاد شد . در اين کتابخانه ، کتاب ها به آسانی در دسترس استادان و دانشجويان قرار می گرفت و کتابخانه و کارکنان آن بخشی از سازمان آموزشی نظاميه را تشکيل می دادند . تأسيس نخستين کتابخانه دانشگاهی در اروپا به سال ١٢٥٠ ميلادی مربوط می شود ، يعنی زمانی که روبر سوربون ، کشيش دربار لويي نهم ، کالجی را وقف کرد و به عنوان بخشی از وقف ، کتابخانه شخصی اش را نيز به دانشکده اهدا کرد . اين کتابخانه در ١٢٨٩ ، مجموعه ای بالغ بر ١٠٠٠ عنوان و در سال ١٣٣٨ بيش از ١٧٠٠ عنوان کتاب داشت . امروزه ، مجموعه کتابخانه سورمون شامل بيش از سه ميليون جلد است .  

امروزه قديمی ترين و بزرگترين کتابخانه های دانشگاهی را می توان در آمريکا يافت از جمله :

کتابخانه دانشگاه هاروارد تأسيس ١٣٦٣ که در حال حاضر بالغ بر  ١٤٥٫٠٠٠٫٠٠ نسخه کتاب ، رساله ، ميکرو فيلم دارا می باشد .

کتابخانه دانشگاه ييل     ٠٨٠/٩٣٢/ ٩ جلد کتاب .

کتابخانه دانشگاه ايلينوی در اورياناشامپاين   ٢٩٨/٠٢٤/ ٩ جلد کتاب .

کتابخانه دانشگاه برکلی   ٢٨/٦٢٨/٨  جلد کتاب .

کتابخانه دانشگاه تگزاس در آستين    ٢٧٥/٤٩٥/٧  جلد کتاب .

بزرگترين کتابخانه های دانشگاه انگلستان :

کتابخانه دانشگاه آکسفورد از کتابخانه بودليان برای ارائه خدمات به مراجعه کنندگان استفاده می کند که در قرن ١٤ ميلادی بنيان نهاده شد .

کتابخانه دانشگاه کمبريج نيز دارای مجموعه بزرگی نظير کتابخانه بودليان است . و کتابخانه های دانشگاه لندن در مراتب بعدی قرار دارد .

قديمی ترين  کتابخانه های دانشگاهی فرانسه از جمله ليون ، گرنوبل ، استراسبورگ می باشد .

کتابخانه دانشگاهی ايران :

نخستين کتابخانه دانشگاهی کشور در ١٣١٣ ش . در دانشکده ادبيات و  علوم انسانی دانشگاه تهران گشايش يافت . از بزرگترين و مهمترين کتابخانه دانشگاهی ايران می توان از کتابخانه دانشگاه تهران ، دانشگاه صنعتی شريف  دانشگاه علوم پزشکی ايران ، دانشگاه اصفهان ، دانشگاه شيراز نام برد .